Grant - co to jest i czym różni się od dotacji

W skrócie


Co to jest	Bezzwrotne wsparcie na konkretny projekt, zwykle przyznawane w konkursie
Kogo dotyczy	Organizacji pozarządowych, naukowców, firm, czasem osób fizycznych i grup nieformalnych
Gdzie się pojawia	W konkursach grantowych, programach fundacji, grantach naukowych i unijnych
Czym różni się od dotacji	Grant to zwykle węższa, projektowa forma dotacji, często od podmiotów prywatnych
Z czym mylony	Z dotacją, ze stypendium, ze sponsoringiem

Definicja

Grant to bezzwrotne wsparcie przyznawane na realizację konkretnego projektu, najczęściej wyłanianego w konkursie. W polskim prawie nie ma jednej definicji grantu - to pojęcie praktyczne, które obejmuje zarówno granty naukowe i unijne, jak i środki rozdzielane przez prywatne fundacje. Każdy grant jest formą wsparcia bezzwrotnego, ale słowem “grant” określa się zwykle mniejsze, projektowe wsparcie niż klasyczna dotacja inwestycyjna.

Co to dokładnie jest grant

Grant to pieniądze na realizację pomysłu, których nie trzeba zwracać, jeśli pomysł zostanie zrealizowany zgodnie z umową. Słowo przyszło z angielskiego i zadomowiło się w trzech światach: nauki, organizacji pozarządowych i funduszy międzynarodowych. W każdym z nich znaczy mniej więcej to samo, choć procedury się różnią.

W odróżnieniu od dużych dotacji inwestycyjnych grant kojarzy się z projektem o określonym czasie trwania i konkretnym rezultatem: badaniem, wydarzeniem, kampanią społeczną, programem edukacyjnym. Często jest mniejszy kwotowo i prostszy proceduralnie, zwłaszcza w przypadku mikrograntów dla organizacji.

Polskie prawo nie definiuje “grantu” jednolicie. Pojęcie pojawia się w różnych ustawach w różnych znaczeniach - na przykład w przepisach o realizacji projektów unijnych grant oznacza środki, które beneficjent (grantodawca) przekazuje dalej grantobiorcom w ramach większego projektu. To dlatego “grant” bywa używany zarówno na wsparcie, które dostajesz, jak i na to, które przekazujesz dalej.

Czym grant różni się od dotacji

To najczęstsze pytanie i odpowiedź brzmi: granica jest płynna, ale są cztery praktyczne różnice.

Po pierwsze, skala. Dotacja kojarzy się z większym, często inwestycyjnym wsparciem, grant z mniejszym, projektowym. Mikrogrant dla koła gospodyń to kilka tysięcy złotych, dotacja dla firmy na linię produkcyjną to miliony.

Po drugie, źródło. Dotacje płyną głównie ze środków publicznych - budżetu państwa, samorządów, funduszy UE. Granty bywają też prywatne, od fundacji korporacyjnych czy organizacji filantropijnych.

Po trzecie, język i tradycja. W nauce i w trzecim sektorze mówi się “grant”, w prawie budżetowym i funduszach unijnych “dotacja” albo “dofinansowanie”. To bardziej kwestia konwencji niż istoty.

Po czwarte, procedura. Granty, zwłaszcza małe, mają często uproszczoną procedurę: krótszy wniosek, rozliczenie ryczałtowe, mniej formalności. Duże dotacje to rozbudowany wniosek, szczegółowy budżet i pełne rozliczenie kosztów rzeczywistych.

Mówiąc wprost: każdy grant jest formą bezzwrotnego wsparcia, podobnie jak dotacja, ale nie każde wsparcie nazwiemy grantem. Jeśli ktoś pyta o różnicę w konkretnym konkursie, liczy się to, co napisano w regulaminie, a nie samo słowo w nazwie.

Rodzaje grantów

Granty dla organizacji pozarządowych to fundament trzeciego sektora. Należą do nich programy Narodowego Instytutu Wolności, środki z budżetów samorządów rozdzielane w otwartych konkursach ofert oraz mikrogranty w ramach regrantingu.

Granty naukowe finansują badania - od projektów indywidualnych po duże konsorcja. Przyznają je agencje krajowe i programy europejskie.

Granty unijne to projekty finansowane bezpośrednio przez Komisję Europejską albo agencje UE, na przykład w programach edukacyjnych, kulturalnych czy badawczych.

Granty prywatne pochodzą od fundacji korporacyjnych i organizacji filantropijnych, które wspierają cele społeczne w ramach działalności dobroczynnej lub strategii odpowiedzialnego biznesu.

Mikrogranty to najmniejsze wsparcie, zwykle do kilku albo kilkunastu tysięcy złotych, kierowane do małych organizacji, grup nieformalnych i lokalnych inicjatyw.

Kto przyznaje granty

Grantodawcą może być instytucja publiczna, agencja rządowa, samorząd, Komisja Europejska, a także podmiot prywatny - fundacja korporacyjna czy organizacja filantropijna. W modelu regrantingu grantodawcą bywa również organizacja pozarządowa, która dostała większe środki i rozdziela je w formie mniejszych grantów wśród lokalnych podmiotów.

Jak zdobyć grant

Ścieżka przypomina drogę po dotację, tylko zwykle jest krótsza. Znajdujesz konkurs grantowy i czytasz regulamin - kto może aplikować, na co i ile można dostać. Przygotowujesz wniosek z opisem projektu i budżetem. Wniosek przechodzi ocenę, a wybrane projekty dostają finansowanie i podpisują umowę.

Przy małych grantach rozliczenie bywa uproszczone, na przykład ryczałtem albo na podstawie rezultatów, a nie szczegółowych faktur. Przy większych obowiązuje pełne rozliczenie kosztów. Niezależnie od skali zasada jest ta sama: realizujesz to, co opisałeś we wniosku, i dokumentujesz wykonanie.

Najczęstsze błędy

Przepisywanie celów grantodawcy zamiast własnego pomysłu: komisje rozpoznają wnioski pisane pod klucz. Grant dostaje projekt, który ma sens, a nie ten, który najgładziej powtarza hasła z regulaminu.

Niedoszacowanie pracy przy rozliczeniu: nawet mały grant wymaga sprawozdania. Brak dokumentacji bywa kosztowniejszy niż sam grant.

Mylenie grantu ze stypendium albo darowizną: grant wiąże się z realizacją projektu i rozliczeniem, stypendium wspiera osobę, a darowizna nie wymaga wykonania zadania.

Ignorowanie kryteriów dostępu: część grantów jest zarezerwowana dla konkretnych podmiotów albo regionów. Złożenie wniosku bez spełnienia warunku to strata czasu.

Powiązane pojęcia

Dotacja - szersza, często większa forma bezzwrotnego wsparcia
Dofinansowanie - unijny odpowiednik dotacji
Wniosek o dofinansowanie - dokument składany w konkursie
Nabór wniosków - okres, w którym można aplikować

Źródła

Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie 2021-2027 (definicja grantu w projektach grantowych)

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się grant od dotacji?

Granica jest płynna. Grant to zwykle mniejsze, projektowe wsparcie, często od podmiotów prywatnych, z prostszą procedurą. Dotacja kojarzy się z większym, często inwestycyjnym wsparciem ze środków publicznych. W praktyce liczy się treść regulaminu, nie samo słowo.

Czy grant trzeba zwrócić?

Nie, jeśli zrealizujesz projekt zgodnie z umową i go rozliczysz. Obowiązek zwrotu pojawia się przy wydatkach niezgodnych z przeznaczeniem albo braku rozliczenia.

Czy osoba prywatna może dostać grant?

W niektórych konkursach tak, na przykład w grantach artystycznych czy badawczych. Często jednak grantobiorcą musi być organizacja albo firma. Warunek znajdziesz w regulaminie.

Co to jest mikrogrant?

To najmniejszy grant, zwykle do kilku albo kilkunastu tysięcy złotych, kierowany do małych organizacji i grup nieformalnych. Rozdziela go często operator regionalny w trybie regrantingu, z uproszczonym wnioskiem i rozliczeniem.

Czy granty są tylko dla organizacji pozarządowych?

Nie. Granty dostają też naukowcy, firmy, samorządy i osoby fizyczne. Sektor pozarządowy korzysta z nich najczęściej, dlatego słowo kojarzy się głównie z NGO.